Осы апта Моңғолияда бұл апта төрткүл Әлемді дүрліктірген оқиға болып өтті. Моңғолияда Конститутцияға сәйкес Парламент 4 жылда бір рет жасақталады. Парламентке саяси партиялар мен жеке адамдар атын ұсынып, көпшілік дауыс иеленген үміткер Ұлы Хурал мүшесі болады. Әрбір аумақтың халқының санына байланысты Парламентке 2-4 орын берілген. Мысалы Баян-Өлгей аймағына Парламенттен 3 орын беріледі.

Парламент мүшелерінің саны 76. Ең көп орын алған саяси партия немесе одақ, Үкіметті басқарып, өзінің сайлау алды әзірлеген жоспарын осы 4 жылда орындауы керек.

1990 жылы Демократиялық Мемлекет орнағаннан бері 5-рет Парламент сайлауы өтіп отыр. Моңғолия Конституциялық-парламенттік Мемлекет болғасын әрбір Парламент сайлауы әрбір Моңғолия азаматы/азаматшасы үшін маңызды.

Бұл жолғы сайлау Моңғолия дe үшін өте маңызды еді. Себебі жаңадан ашылған кен орындарын игеру, Орасан зор қазба байлыққа алдағы 4 жылда кімнің қожайын болуын анықтайтын шешуші сайлау еді. Моңғолиядағы ең үлкен екі партия да бұл қазба байлықтан түскен пайданы халыққа бөліп беруді сайлау-алды жоспаына еңгізген еді.

Ең соңғы Паламент сайлауы 29 Маусымда өткен еді. Моңғолия тарихында өзіндік орны бар, Моңғол Халық Революциялық Партисы (МХРП) өткен сайлаудың алдын-ала қорытындысы бойынша 76 орынның 45-не ие болған еді. Бұл қорытындыға разы болмаған басқа партиялар (Дем.Партия, Республикалық Партия, Азаматтық Қозғалық партиясы) Орталық Алаңда, кейін МХРП үйінің алдында ереуіл ұйымдастырған. Олар сайлаудың әділ өтпегенін, қайта сайлау өткізуді, пікірді қайта санау керек екенін Үкіметтен және МХРП басшыларынан талап етеді.

МХРП партиясы Сайлаудың қорытындысына басқа партиялар разы болмаса сайлауды қайта өткізуден именбейтін мәлімдейді. Тек сайлаудың толық қорытынды шығуын күту керек екенін, Президенттің мәлімдемесін күтуді жариялайды.

Сағат 19.00 шамасында МХРП үйінің алдына жиылған халық партия үйіне басып кіріп, от қояды. Полиция өкілдеріне тасты қарша жаудырған соң, қосымша полиция күші келеді. Олар газ, резина қолданып халықты шегіндіреді. Көтерілісшілерге қосымша күш келіп қосылып, МХРП үйін түгелімен өртеп, ішіндегі бизнес орталықтарының мал-мүлкін алып кетеді. Соңынан оның жанында орналасқан Мадениет сарайына басып кіріп, Моңғолдың ұлттық аспаптарын қиратып, киімдерін өртеп, қалғанын тонап кетеді. Моңғолияның 50 жылдан бері жинап келе жатқан Архитектура үйнің архивін өртеп, компьютер, үстел, орындығын ұрлайды. Моңғолия суретшілерінің талай жылдары еңбегі жинақталған Галлерия үйін де өртеп, ішіндегі суреттерді көтеріп кеткен.

Арашаға түскен, қарсы келген адамның барлығын басып жаншып, сабайды. Жайымен жүрген азаматтардың машиналарын өртеп, журналистер мен фотожурналистерді соққыға алады. Соққыған жығылған журналистердің ішінде Жапондық журналист де бар екен, оны емдету үшін еліне қайтарады.


Ереуіл осылайша полицияға күш бермей, тәртіпсіздік пен бейберекетсіздікке бет алғасын Президент жарлық шығарып Ұланбатырда 4 күнге төтенше жағдай жарияланады. Әскер күшін еңгізіп, көтерілісшілерді басады. Көтеріліс салдарынан 700дей адам ұсталады. Көтеріліс салдарынан 5 адам қаза болған, оның ішінде милиция мен көтеріліске еш қатысы жоқ қарапайым адам да бар. 20 шақты адам ауыр жараланған.

Көтеріліске қатысқан адамның саны 1500дей, көпшілігі 20-30 арасындағы жастар мен жасқа толмаған балалар. Соққыға жығылғандардың мәлімдеуіне қарағанда көтерілісшілердің көбі мас адамдар көрінеді.

Кейбір деректер көтеріліс ұйымдастырушылар жастарға ақша беріп, ереуілге ертіп келген көрінеді. Тұтқындағы жастардың кейбірі ақша алғанын мойындап отыр.

Бұдан бұрын да Моңғолияда көп мәрте бейбіт ереуіл ұйымдастырылып келген. Оның алғашқыларының бірі де 1990 жылдары 70 жыл басқарған Коммунистік режимді биліктен кетуін талап ету. Бұл жолы сайлауға разы болмаған топ көтерілісті ұйымдастырса да, көтерілістің арты бейберекетсіздікке баратынын білмеген болар.

Oқиға жайында әркім әртүрлі көзқараста. Біреуі жеңіске жеткен билік сайлауды әділ өткізбегендіктен болды десе, біреуі жеңілгенін мойындамай көшеге жастарды еліктіріп, бастап шыққан оппозиция басшыларын сынап отыр.

Бұл оқиға Моңғолияны 60-70 миллион доллар шығынға ұшыратып отыр. Барлығынан да ең өкініштісі қаза болған азаматтар мен халықтың өз мәдениетін өздері өртеуі, өздері таптауы.

Соққыға жығылып, қарапайым қызметін атқарып жүрген сақшы:
“Сайлауға қатысып, пікір бергемін жоқ. Мен үшін қай партияның жеңгені маңызды емес. Бірақ үй-ішімді асыраймын деп жүріп Партиялар соғысынан болып, соққыға жығылып, миыма зақым алдым. Өте өкінішті болды. Партиялардан болып біз зиян шегіп жатырмыз. Қарапайым халықты бір-бірімен жауластыруды тоқтатса екен.”, деп жыламсырап тұр.